Doç.Dr. Ahmet Şahbaz yazdı
Kolposkopi Nedir? Nasıl Yapılır, Kimlere Uygulanır?
Kadın sağlığının korunmasında erken tanı büyük önem taşımaktadır. Rahim ağzı (serviks) ile ilgili anormalliklerin değerlendirilmesinde kullanılan en önemli tanı yöntemlerinden biri kolposkopi'dir. Genellikle smear testinde (servikal sitoloji) anormal sonuç alınması durumunda başvurulan bu işlem, rahim ağzının ayrıntılı olarak incelenmesini sağlar. Bu yazıda kolposkopinin ne olduğu, hangi durumlarda uygulandığı, nasıl gerçekleştirildiği ve işlem sonrası süreç hakkında bilgilendirme amaçlı bilgilere yer verilmektedir.
Kolposkopi Nedir?
Kolposkopi, rahim ağzı, vajina ve vulva bölgesinin kolposkop adı verilen özel bir büyütme cihazı ile ayrıntılı olarak incelendiği tıbbi bir muayene yöntemidir. Kolposkop; güçlü ışık kaynağına sahip, dokuları 10 ile 40 kat büyütebilen optik bir cihazdır. Bu sayede çıplak gözle fark edilemeyecek kadar küçük hücresel değişiklikler ve lezyonlar tespit edilebilir.
Kolposkopi bir tarama testi değil, tanı yöntemidir. Yani smear testi, HPV testi veya muayene sırasında saptanan şüpheli bulguların daha detaylı değerlendirilmesi amacıyla uygulanır. Gerektiğinde işlem sırasında biyopsi (doku örneği) alınarak patolojik inceleme yapılabilir.
Kolposkopi Neden Yapılır?
Kolposkopi, rahim ağzı ve genital bölgedeki hücresel değişikliklerin nedenini araştırmak amacıyla uygulanır. İşlemin başlıca amaçları şunlardır:
-
Rahim ağzındaki anormal hücre değişikliklerinin değerlendirilmesi
-
Kanser öncüsü lezyonların (prekanseröz lezyonlar) erken dönemde saptanması
-
Rahim ağzı kanserinin erken tanısına katkı sağlanması
-
HPV (Human Papilloma Virus) enfeksiyonuna bağlı değişikliklerin incelenmesi
-
Vajina ve vulva bölgesindeki lezyonların değerlendirilmesi
-
Biyopsi için uygun bölgenin belirlenmesi
-
Önceden tedavi edilmiş lezyonların takibi
Kolposkopi Hangi Durumlarda Önerilir?
Kolposkopi, hekim tarafından belirli durumlarda önerilen bir işlemdir. Genel olarak aşağıdaki hallerde uygulanması gündeme gelebilir:
-
Anormal smear testi sonuçları: ASCUS, LSIL, HSIL, AGC gibi anormal hücresel bulguların saptanması
-
Yüksek riskli HPV pozitifliği: Özellikle HPV 16 ve 18 tiplerinin tespit edilmesi
-
Rahim ağzında gözle görülen lezyonlar: Muayenede saptanan şüpheli görünümler
-
Cinsel ilişki sonrası kanama: Nedeni açıklanamayan ilişki sonrası kanamalar
-
Düzensiz vajinal kanamalar: Adet dönemi dışında görülen kanamalar
-
Tekrarlayan vajinal akıntı veya kaşıntı
-
Genital siğil (kondilom) varlığı
-
Daha önce rahim ağzı lezyonu tedavisi görmüş hastaların takibi
Bu durumların varlığında hekim, ayrıntılı değerlendirme amacıyla kolposkopi işlemini uygun görebilir.
Kolposkopi Öncesi Hazırlık
Kolposkopi işlemi öncesinde dikkat edilmesi önerilen bazı konular bulunmaktadır:
-
İşlemin adet kanaması döneminde yapılmaması önerilir; bu nedenle randevu genellikle adet sonrası döneme alınır.
-
İşlemden en az 24–48 saat öncesinde cinsel ilişkiden kaçınılması tavsiye edilmektedir.
-
İşlem öncesi vajinal duş yapılmamalı, tampon kullanılmamalıdır.
-
Vajinal krem, fitil veya ilaç kullanımına hekim önerisiyle ara verilebilir.
-
Gebelik durumunun ya da gebelik şüphesinin hekime bildirilmesi gerekir.
-
Kullanılan ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar) hekime bildirilmelidir.
-
Bilinen alerjiler (özellikle iyot alerjisi) paylaşılmalıdır.
Kolposkopi genellikle ağrılı bir işlem olmadığından önceden özel bir hazırlık veya anestezi gerektirmez. Ancak biyopsi alınma olasılığı göz önünde bulundurulmalıdır.
Kolposkopi Nasıl Yapılır?
Kolposkopi işlemi muayenehane veya poliklinik ortamında gerçekleştirilen, genellikle 10–20 dakika süren bir işlemdir. Uygulama şu aşamalardan oluşmaktadır:
-
Pozisyon verilmesi: Hasta, jinekolojik muayene masasına normal muayene pozisyonunda yatırılır.
-
Spekulum yerleştirilmesi: Vajinanın görüntülenebilmesi için spekulum adı verilen cihaz yerleştirilir.
-
Rahim ağzının temizlenmesi: Serviks bölgesi tuzlu su (serum fizyolojik) ile nazikçe temizlenir.
-
Kolposkopla inceleme: Vajinanın dışında konumlandırılan kolposkop cihazı aracılığıyla rahim ağzı büyütülerek incelenir. Kolposkop vücuda temas etmez.
-
Asetik asit uygulaması: Rahim ağzına seyreltilmiş asetik asit (yaklaşık %3–5'lik sirke çözeltisi) sürülür. Bu çözelti, anormal hücrelerin belirginleşmesini sağlar ve şüpheli bölgeler beyaz renkte görünür.
-
Lugol (iyot) solüsyonu uygulaması: Gerekli görülen olgularda Schiller testi amacıyla iyot çözeltisi kullanılabilir. Sağlıklı hücreler koyu kahverengiye boyanırken, anormal hücreler renk almaz.
-
Biyopsi alınması: Şüpheli bölge saptandığında, patolojik inceleme için küçük bir doku parçası alınabilir.
-
İşlemin sonlandırılması: Spekulum çıkarılır ve işlem tamamlanır.
İşlem sırasında hastanın hafif baskı hissi duyması normaldir. Biyopsi alındığında kısa süreli hafif ağrı veya kramp hissedilebilir.
Kolposkopide Biyopsi Alınır mı?
Kolposkopi sırasında şüpheli bir bölge görüldüğünde, kesin tanı konulabilmesi için biyopsi alınması gerekebilir. Biyopsi; çok küçük bir doku parçasının özel bir cihazla çıkarılarak patoloji laboratuvarında incelenmesi işlemidir. Biyopsi sırasında:
-
Genellikle anesteziye gerek duyulmaz
-
Kısa süreli hafif bir kramp hissi oluşabilir
-
İşlem birkaç dakika içinde tamamlanır
-
Birden fazla bölgeden örnek alınabilir
Alınan doku örnekleri patoloji bölümüne gönderilir ve sonuçlar genellikle birkaç gün ile bir hafta arasında hazırlanır.
Kolposkopi Sonrası Süreç
Kolposkopi sonrasında hastanın günlük yaşamına dönmesi genellikle mümkündür. Ancak biyopsi alınan olgularda dikkat edilmesi gereken bazı konular bulunmaktadır:
-
İşlem sonrası birkaç gün hafif lekelenme veya kahverengi akıntı görülebilir (Monsel çözeltisi kullanımına bağlı)
-
Biyopsi alınan hastalarda yaklaşık 1 hafta süreyle cinsel ilişkiden kaçınılması önerilir
-
Bu süreçte tampon kullanılmamalıdır; ped tercih edilmelidir
-
Havuz, deniz ve küvet kullanımından kaçınılmalıdır
-
Vajinal duştan uzak durulmalıdır
-
Ağır egzersiz ve yorucu aktivitelerden kısa süreli kaçınılması önerilebilir
-
Yoğun kanama, şiddetli ağrı, kötü kokulu akıntı veya ateş durumunda hekime başvurulmalıdır
Hekim tarafından belirtilen önerilerin takip edilmesi iyileşme sürecini destekler.
Kolposkopi Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?
Kolposkopi sırasında doğrudan gözlemlenen bulgular kolposkopik bulgular olarak değerlendirilir. Biyopsi alındığı durumlarda patolojik inceleme sonuçları belirleyici olmaktadır. Kolposkopi ve biyopsi sonuçları aşağıdaki kategorilerde değerlendirilebilir:
-
Normal bulgu: Rahim ağzında anormal hücre değişikliği saptanmamıştır.
-
CIN 1 (Hafif displazi): Hafif düzeyde hücresel değişiklik
-
CIN 2 (Orta displazi): Orta düzeyde hücresel değişiklik
-
CIN 3 (Ağır displazi/karsinoma in situ): İleri düzeyde hücresel değişiklik
-
İnvaziv kanser bulguları: Rahim ağzı kanseri bulguları
Sonuçlara göre hekim, takip, ilaç tedavisi veya gerekli durumlarda ileri tedavi (LEEP, konizasyon gibi) yöntemleri önerebilir. Her hastanın sonucu ve tedavi yaklaşımı kişiye özeldir.
Kolposkopi Güvenli Bir İşlem midir?
Kolposkopi; deneyimli hekimler tarafından uygun koşullarda uygulandığında güvenilir bir tanı yöntemidir. Ciddi yan etki riski oldukça düşüktür. Nadir olarak biyopsi sonrası hafif kanama, enfeksiyon veya pelvik rahatsızlık görülebilir. Bu gibi durumlarda hekime başvurulması önerilmektedir.
Kolposkopi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kolposkopi ağrılı mıdır?
Kolposkopi işleminin kendisi ağrısızdır. Yalnızca spekulum yerleştirilmesi sırasında hafif bir basınç hissi oluşabilir. Biyopsi alındığında ise kısa süreli bir kramp hissi yaşanabilir.
Kolposkopi işlemi ne kadar sürer?
İşlem genellikle 10 ile 20 dakika arasında tamamlanır. Biyopsi alınması durumunda süre kısmen uzayabilir.
Kolposkopi sonrası günlük yaşama dönülebilir mi?
Evet, biyopsi alınmayan olgularda hasta aynı gün normal yaşantısına dönebilir. Biyopsi alınmışsa ağır aktivitelerden kısa süreli kaçınılması önerilir.
Kolposkopi işlemi hastaneye yatış gerektirir mi?
Hayır. Kolposkopi poliklinik koşullarında yapılan bir işlemdir ve hastaneye yatış gerektirmez.
Kolposkopi gebelikte yapılabilir mi?
Gebelik döneminde de gerekli görüldüğünde kolposkopi uygulanabilir. Ancak biyopsi alınması konusunda hekim, gebeliğin haftasına ve duruma göre değerlendirme yapar.
Kolposkopi sonuçları ne zaman belli olur?
Kolposkopik gözlem sonucu işlem sırasında elde edilir. Biyopsi alındığında patolojik inceleme sonuçları genellikle birkaç gün ile bir hafta içinde netleşir.
Smear testi ile kolposkopi arasındaki fark nedir?
Smear bir tarama testidir ve rahim ağzından alınan hücrelerin incelenmesini içerir. Kolposkopi ise smear veya muayenede saptanan anormal bulguların ayrıntılı olarak değerlendirilmesi amacıyla yapılan tanı yöntemidir.
Kolposkopi sonrası cinsel ilişkiye ne zaman başlanabilir?
Yalnızca gözlem amacıyla yapılan işlem sonrası kısıtlama gerekmez. Biyopsi alınmışsa yaklaşık 1 hafta cinsel ilişkiden kaçınılması önerilmektedir.
Kolposkopi işleminin riskleri nelerdir?
Kolposkopi düşük riskli bir işlemdir. Nadiren biyopsi sonrası hafif kanama ve enfeksiyon görülebilir. Ciddi komplikasyonlar oldukça nadirdir.
Kolposkopide mutlaka biyopsi alınır mı?
Hayır. Biyopsi, yalnızca işlem sırasında şüpheli bir bölge saptandığında alınır. Normal bulguların olduğu olgularda biyopsiye gerek duyulmayabilir.
Kolposkopi hangi doktor tarafından yapılır?
Kolposkopi, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı hekimler tarafından uygulanan bir işlemdir.